O‘zbekistonda lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini takomillashtirish bo‘yicha yangi qonun qabul qilindi. 2026-yil 21-oktabrdagi O‘RQ-1184-son Qonun bilan o‘zbek alifbosining tarkibi va ayrim harflarning yozilish shakli o‘zgartirildi.
Yangi tartibga ko‘ra, amaldagi 26 ta harf va 3 ta harflar birikmasidan iborat alifbo o‘rniga 28 ta harf va 1 ta tutuq belgisidan iborat yangi o‘zbek alifbosi joriy etiladi.
Mazkur qonun 2027-yil 22-apreldan kuchga kiradi.
Yangi o‘zbek alifbosida qaysi harflar o‘zgaradi?
Qabul qilingan qonunga ko‘ra, o‘zbek alifbosidagi to‘rtta harfning yozilish shakli yangilanadi.
Eski va yangi harflar jadvali
| Amaldagi yozilishi | Yangi yozilishi |
|---|---|
| O‘ o‘ | Ö ö |
| G‘ g‘ | Ğ ğ |
| Sh sh | Ş ş |
| Ch ch | Ç ç |
Ushbu o‘zgarishlar natijasida avval ikki belgi orqali yozilgan ayrim harflar endilikda bitta mustaqil harf shaklida ifodalanadi.
Yangi harflar bilan so‘zlar qanday yoziladi?
Masalan, yangi alifboda ayrim so‘zlar quyidagicha yoziladi:
| Eski yozuv | Yangi yozuv |
|---|---|
| O‘zbekiston | Özbekiston |
| O‘qituvchi | Öqituvçi |
| G‘alaba | Ğalaba |
| Shahar | Şahar |
| Chiroyli | Çiroyli |
| Yaxshilik | Yaxşilik |
| O‘quvchi | Öquvçi |
Bu misollar yangi harflarning so‘zlarda qanday qo‘llanishini ko‘rsatadi.
Yangi o‘zbek alifbosi nechta harfdan iborat bo‘ladi?
2027-yildan kuchga kiradigan tartibga ko‘ra, lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosi 28 ta harf va 1 ta tutuq belgisidan iborat bo‘ladi.
Yangi o‘zbek alifbosidagi 28 ta harf
A a, B b, D d, E e, F f, G g, Ğ ğ, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, Ö ö, P p, Q q, R r, S s, Ş ş, Ç ç, T t, U u, V v, X x, Y y, Z z.
Shuningdek, alifbo tarkibida tutuq belgisi (ʼ) ham saqlanadi.
Yangi o‘zbek alifbosi qachondan kuchga kiradi?
O‘RQ-1184-son Qonun 2027-yil 22-apreldan kuchga kiradi.
Demak, 2026-yil 30-oktabr holatiga ko‘ra, yangi alifbo qonun bilan tasdiqlangan, ammo hali kuchga kirmagan.
Yangi alifboga o‘tish qanday amalga oshiriladi?
Qonunga muvofiq, Vazirlar Mahkamasiga uning ijrosini ta’minlash, hukumat qarorlarini yangi tartibga moslashtirish hamda ikki oy muddatda tegishli chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqish va tasdiqlash vazifasi yuklatilgan.
Mazkur dastur yangi alifboga o‘tish bilan bog‘liq amaliy ishlarni belgilashga xizmat qiladi.
Eski alifboda berilgan pasport va hujjatlar almashtiriladimi?
Yangi alifboning joriy etilishi fuqarolarning ilgari rasmiylashtirilgan hujjatlari avtomatik ravishda yaroqsiz bo‘lib qolishini anglatmaydi.
Avvalgi hujjatlar o‘z kuchini saqlab qoladi
Qonunga ko‘ra, u kuchga kirguniga qadar amaldagi lotin alifbosida rasmiylashtirilgan hujjatlarda eski harflarning mavjudligi ularning amal qilishiga to‘sqinlik qilmaydi.
Bu qoida milliy valyuta va qimmatli qog‘ozlarga ham tegishli.
Shu sababli faqat alifbo o‘zgargani uchun avvalgi hujjatlarni darhol almashtirish talab etilishi qonunda belgilanmagan.
Maktab darsliklari va rasmiy yozuvlar o‘zgaradimi?
Yangi alifboning joriy etilishi ta’lim materiallari, elektron tizimlar va rasmiy yozuvlarda tegishli o‘zgarishlarni talab qilishi mumkin.
Maktab darsliklari yangi alifboga moslashtirilishi mumkin
Yangi harflarni o‘rgatish, imlo me’yorlarini tushuntirish va o‘quv materiallarini yangilash ta’lim tizimi uchun muhim vazifalardan biri bo‘ladi.
Biroq darsliklarni almashtirishning aniq muddatlari va tartibi tegishli chora-tadbirlar asosida belgilanishi kerak.
Ko‘cha nomlari va tashkilotlar peshlavhalari nima bo‘ladi?
Qonunda davlat organlari va tashkilotlarining ramziy belgilari, binolardagi ayrim atributlar hamda geografik obyektlar nomlari tushirilgan peshlavha va ko‘rsatkichlardan foydalanishni davom ettirishga ruxsat berilgan.
Eski yozuvdagi peshlavhalar darhol almashtirilmaydi
Bunday yozuvlardan ular yaroqsiz holatga kelguniga yoki hukumat tomonidan tasdiqlanadigan chora-tadbirlar dasturida belgilangan muddatgacha foydalanish mumkin.
Bu yangi alifboga o‘tish jarayonini bosqichma-bosqich amalga oshirish imkonini beradi.
O‘zbek alifbosi nima uchun o‘zgartirilmoqda?
Qonunning asosiy maqsadi lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini va imlo qoidalarini takomillashtirishdan iborat.
Yangi alifboning kutilayotgan afzalliklari
Harflarning yangi shakllari ayrim so‘zlarni ixchamroq yozish, apostrof bilan bog‘liq chalkashliklarni kamaytirish va o‘zbek tilini raqamli tizimlarda qo‘llashni qulaylashtirishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Shuningdek, yangi yozuv me’yorlari davlat tilining yozma shaklini rivojlantirishga qaratilgan.
Xulosa
O‘zbekistonda 2027-yil 22-apreldan yangi o‘zbek alifbosi kuchga kiradi. Unga ko‘ra, O‘, G‘, Sh va Ch harflari o‘rniga mos ravishda Ö, Ğ, Ş va Ç harflari qo‘llanadi.
Yangi alifbo 28 ta harf va 1 ta tutuq belgisidan iborat bo‘ladi.
Avvalgi alifboda rasmiylashtirilgan hujjatlar, milliy valyuta va qimmatli qog‘ozlar esa faqat eski harflar mavjudligi sababli o‘z kuchini yo‘qotmaydi.
Yangi alifboga o‘tish bo‘yicha tashkiliy ishlar hukumat tomonidan belgilanadigan chora-tadbirlar dasturi asosida amalga oshiriladi.
