Darsdan keyin «boshim og‘riyapti» deb kelayotgan bola ko‘p uchraydi. Ko‘pincha buning sababi jiddiy kasallik emas, kundalik tartibdagi oddiy narsalar bo‘ladi. Lekin ba’zi holatlarda bosh og‘rig‘i darhol shifokorga ko‘rsatishni talab qiladi.
Quyida maktab yoshidagi bolalarda bosh og‘rig‘iga ko‘p sabab bo‘ladigan omillar va ota-onalar e’tibor berishi kerak bo‘lgan belgilar jamlangan.
Uyqu yetishmasligi
O‘quv yilida bolalar kech yotib, erta turadi. Amerika uyqu tibbiyoti akademiyasi (AASM) tavsiyasiga ko‘ra, 6–12 yoshli bolalar sutkasiga 9–12 soat, 13–18 yoshli o‘smirlar esa 8–10 soat uxlashi kerak. Bu tavsiyani Amerika pediatriya akademiyasi ham qo‘llab-quvvatlagan.
Uyqu muntazam ravishda shundan kam bo‘lsa, diqqat va o‘zlashtirish pasayadi, bosh og‘rig‘i ham tez-tez kuzatilishi mumkin.
Ekran oldida uzoq o‘tirish
Onlayn darslar, uy vazifasi va telefon birga qo‘shilganda ko‘zlar kun bo‘yi yaqin masofaga qarab qoladi. Britaniya sog‘liqni saqlash xizmati (NHS) bolalarda bosh og‘rig‘ining oldini olish uchun ko‘zni uzoq vaqt zo‘riqtirmaslikni, jumladan ekran oldida uzoq o‘tirmaslikni tavsiya qiladi.
Amaliy yo‘li oddiy: har darsdan yoki vazifadan keyin bir necha daqiqa ekrandan uzoqroqqa qarab dam olish.
Ko‘rish muammolari
Doskadagi yozuvni ko‘rish uchun ko‘zini qisayotgan yoki kitobni yuziga yaqin tutayotgan bola ko‘pincha bosh og‘rig‘idan shikoyat qiladi. Ko‘rishning pasayishi bosh og‘rig‘ining ma’lum sabablaridan biri. Shuning uchun bunday shikoyatda ko‘z shifokoriga ko‘rsatish foydali.
Ovqatni o‘tkazib yuborish va kam suv ichish
Nonushtasiz maktabga ketish yoki tanaffusda ovqatlanmaslik — keng tarqalgan holat. Ovqatni o‘tkazib yuborish va suvsizlanish ham bosh og‘rig‘iga olib kelishi mumkin. Bolaga suv idishi berib yuborish va nonushtani tashlab ketmaslik oddiy, ammo samarali chora.
Stress va imtihonlar
Nazorat ishlari, olimpiadalar va kirish imtihonlariga tayyorgarlik bolani charchatadi. Stress bosh og‘rig‘ini kuchaytirishi mumkin. Bunday paytda dam olish, sayr qilish va kun tartibini saqlash yordam beradi.
Shamollash va gripp
Kuz-qish mavsumida maktablarda shamollash va gripp ko‘payadi. Bunday kasalliklar ham bosh og‘rig‘i bilan kechadi. Isitmasi baland yoki o‘zini yomon his qilayotgan bolani uyda qoldirgan ma’qul.
Uyda qanday yordam berish mumkin
NHS tavsiyalariga ko‘ra, oddiy bosh og‘rig‘ida bolaga ko‘proq suv ichirish, dam oldirish va tinchlantirish yordam beradi. Og‘riq qoldiruvchi dori faqat bolaning yoshiga mos dozada berilishi kerak. Doza bo‘yicha pediatr yoki farmatsevt bilan maslahatlashing.
Sabablar, bolalardagi migrenning o‘ziga xos tomonlari va uyda qilinadigan ishlar haqida batafsil ma’lumotni bolalarda bosh og‘rig‘i sabablari va uyda yordam berish usullari haqidagi maqoladan o‘qish mumkin.
Qachon shifokorga borish kerak
Bosh og‘rig‘i uydagi choralardan keyin ham o‘tmasa, kuchayib borsa yoki muntazam takrorlansa, rejali ravishda shifokorga ko‘rsatish kerak.
NHS ma’lumotlariga ko‘ra, bosh og‘rig‘i bilan birga quyidagi belgilar bo‘lsa, darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling:
- tutqanoq (talvasa);
- tana yoki yuzda uvishish yoki holsizlik;
- to‘satdan boshlangan juda kuchli og‘riq;
- so‘nggi 3 oy ichida boshga jarohat olgan bo‘lsa;
- gapirish, muvozanat saqlash, yurish yoki eslab qolishda qiyinchilik;
- uyquchanlik yoki gangib qolish;
- ko‘rishning yo‘qolishi;
- stakan bilan bosilganda ham yo‘qolmaydigan toshma;
- juda baland harorat, bo‘yin qotishi yoki yorug‘likka sezuvchanlik.
Bosh og‘rig‘i qachon boshlangani, nimadan keyin paydo bo‘lgani va qancha davom etganini daftarga yozib borish shifokorga sababni aniqlashda yordam beradi.
Maqola tanishish uchun mo‘ljallangan va shifokor maslahatining o‘rnini bosmaydi.
Ko‘p beriladigan savollar
Maktab o‘quvchisi necha soat uxlashi kerak?
6–12 yoshda sutkasiga 9–12 soat, 13–18 yoshda 8–10 soat.
Ekran bolada bosh og‘rig‘iga sabab bo‘ladimi?
Ko‘zni uzoq vaqt zo‘riqtirish, jumladan ekran oldida uzoq o‘tirish bosh og‘rig‘iga olib kelishi mumkin. Shuning uchun muntazam tanaffus qilish tavsiya etiladi.
Bolaning bosh og‘rig‘i qachon xavfli?
Tutqanoq, to‘satdan kuchli og‘riq, bo‘yin qotishi, uyquchanlik, gapirish yoki yurish buzilishi bilan kechsa — darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak.
