Maktab davrida olimpiadalardan tashqari ijodiy tanlovlar ham ko‘p bo‘ladi: badiiy o‘qish, insho, rasm, viktorina. Ular baho daftarida ko‘rinmasa ham, bolaning nutqi, fikrlashi va o‘ziga ishonchini rivojlantiradi. Yaxshi natija esa keyinchalik portfolio uchun ham foydali.
Quyida eng ko‘p uchraydigan uch turdagi tanlovga qanday tayyorlanish bo‘yicha amaliy maslahatlar jamlangan.
Avval nizomni diqqat bilan o‘qing
Har bir tanlovning o‘z nizomi bo‘ladi. Unda ishtirokchilar yoshi yoki sinfi, ish hajmi, topshirish usuli va muddati yoziladi. Ko‘p ishlar sifatsizligi uchun emas, talablarga mos kelmagani uchun chetda qoladi: hajm oshib ketgan, mavzu boshqa, fayl noto‘g‘ri formatda yoki muddat o‘tib ketgan.
Ko‘pincha ishtirokchilar yosh toifalariga bo‘linadi. Masalan, Toshkentdagi Rus madaniyat markazi A. S. Pushkin ijodiga bag‘ishlab o‘tkazgan badiiy o‘qish tanlovida g‘oliblar 7–10 va 11–16 yoshlilar toifalarida alohida aniqlangan. Shuning uchun bola o‘z toifasidagi talablarga moslab tayyorlanishi kerak.
Badiiy o‘qish: yod olish yetarli emas
She’rni xatosiz yod aytish — faqat boshlang‘ich shart. Hakamlar odatda ifodalilik, nutq texnikasi va matnni qanchalik tushunganiga qaraydi.
- Bolaning yoshiga mos asar tanlang. Juda og‘ir mavzudagi she’rni kichik o‘quvchi tabiiy o‘qiy olmaydi.
- Matn mazmunini birga muhokama qiling. Bola nima haqida gapirayotganini tushunsa, ovozida ham bu seziladi.
- Pauza va urg‘uni belgilang. Qayerda to‘xtash, qaysi so‘zni ajratib aytishni matnning o‘zida qalam bilan belgilab qo‘ying.
- Tomoshabin oldida mashq qiling. Oila a’zolari yoki sinfdoshlar oldida bir necha marta aytib ko‘rish hayajonni kamaytiradi.
Insho: shablon emas, o‘z fikri
Insho tanlovlarida eng ko‘p uchraydigan xato — internetdan olingan umumiy gaplar. Hakam ko‘plab ishlarni o‘qiydi va bir xil iboralar darrov ko‘zga tashlanadi.
- mavzuni o‘z hayotidagi voqea yoki o‘qigan kitobi bilan bog‘lang;
- kirish, asosiy qism va xulosani aniq ajrating;
- bitta asosiy fikrni tanlab, uni misollar bilan ochib bering;
- yozib bo‘lgach, bir kun o‘tib qayta o‘qing va ortiqcha jumlalarni olib tashlang.
Til tanlovlarida, masalan rus yoki ingliz tilida insho yozilganda, imlo va grammatika alohida baholanadi. Tayyor ishni o‘qituvchiga ko‘rsatib olish foydali.
Rasm tanlovi: mavzuga sodiqlik
Rasm tanlovlarida chiroyli chizilgan, lekin mavzuga aloqasi kam ishlar ko‘p uchraydi. Ish avvalo berilgan mavzuni ochib berishi kerak. Agar tanlov biror yozuvchi ijodiga bag‘ishlangan bo‘lsa, uning asaridagi aniq bir lavha yoki qahramonni tasvirlash umumiy manzaradan ko‘ra yaxshiroq natija beradi.
Ish onlayn topshirilsa, rasmni kunduzgi yorug‘likda, soya tushirmasdan va qiyshaytirmasdan suratga oling. Yomon surat yaxshi ishni ham xira ko‘rsatadi.
Qayerdan tanlov topish mumkin
Maktab, tuman xalq ta’limi bo‘limi, bolalar ijodiyot markazlari va kutubxonalar e’lonlarini kuzatib boring. Milliy madaniyat markazlari ham o‘quvchilar uchun muntazam tanlovlar o‘tkazadi. Masalan, Rus madaniyat markazi o‘tkazgan tanlovlar sahifasida badiiy o‘qish, insho, rasm va tarix bo‘yicha viktorinalar haqida e’lon va natijalar jamlangan. U yerdan nizom qanday tuzilishi va g‘oliblar qanday aniqlanishini ko‘rib olish mumkin.
Natija qanday bo‘lmasin
Birinchi tanlovda o‘rin olmaslik odatiy hol. Muhimi — hakamlar fikrini so‘rab olish va keyingi safar o‘sha kamchilikni tuzatish. Bir necha tanlovdan keyin bola sahnada ham, qog‘oz ustida ham ancha erkin bo‘lib qoladi.
Ko‘p beriladigan savollar
Tanlovda hakamlar badiiy o‘qishning nimasiga qaraydi? Odatda ifodalilik, nutq texnikasi va matn mazmunini qanchalik tushunganiga. Aniq mezonlar tanlov nizomida yoziladi.
Insho uchun internetdan namuna olsa bo‘ladimi? G‘oya uchun ko‘rish mumkin, lekin ko‘chirish emas. Hakamlar bir xil iboralarni tez ajratadi va o‘z fikri yo‘q ish past baholanadi.
Tanlov e’lonlarini qayerdan kuzatish kerak? Maktab, tuman xalq ta’limi bo‘limi, bolalar ijodiyot markazlari, kutubxonalar va milliy madaniyat markazlarining saytlaridan.
