O‘zbekistonda ta’lim sohasida yangi bosqichdagi islohotlar amalga oshirilmoqda. Ko‘pchilikda “Ta’lim sohasidagi bugungi yangilanishlarning asosiy mazmun-mohiyati nimada?” degan savol tug‘ilishi tabiiy.
Prezident tomonidan ilgari surilgan yangi yondashuv ta’lim tizimini boshqarish, ta’lim sifatini nazorat qilish, oliy ta’lim muassasalarining mustaqilligini kengaytirish va nodavlat ta’lim sektorini rivojlantirishni ko‘zda tutadi.
Ta’lim va ilm-fan vazirligi qanday vazifalarni bajaradi?
Yangi tizimga ko‘ra, Ta’lim va ilm-fan vazirligi ta’lim tizimining asosiy boshqaruv organi bo‘lishi ko‘zda tutilmoqda.
Vazirlik maktabgacha ta’limdan boshlab oliy ta’limgacha bo‘lgan tizimning faoliyatini muvofiqlashtiradi.
Barcha ta’lim bosqichlari yagona tizimda boshqariladi
Ta’lim va ilm-fan vazirligi:
-
maktabgacha ta’lim;
-
umumiy o‘rta ta’lim;
-
professional ta’lim;
-
oliy ta’lim
muassasalari faoliyatini tashkil etish va ularning operatsion jarayonlari uchun mas’ul bo‘lishi ko‘zda tutilgan.
Shuningdek, vazirlik ta’lim faoliyatiga qo‘yiladigan talablarni belgilash, akkreditatsiya va litsenziyalash bilan bog‘liq vazifalarni ham bajarishi kerak.
Ta’lim sifatini ta’minlash milliy agentligi nima bilan shug‘ullanadi?
Ta’lim tizimidagi yana bir muhim tuzilma — Ta’lim sifatini ta’minlash milliy agentligi hisoblanadi.
Agentlik ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiladigan o‘ziga xos “laboratoriya” vazifasini bajarishi ko‘zda tutilgan.
O‘quv dasturlari va darsliklar takomillashtiriladi
Agentlik:
-
o‘quv dasturlarini;
-
o‘quv qo‘llanmalarini;
-
metodik materiallarni
ishlab chiqish, ularni amaliyotga joriy etish va natijalarini muntazam kuzatish bilan shug‘ullanishi rejalashtirilgan.
Amaliyotda aniqlangan kamchiliklar asosida dastur va metodik materiallar takomillashtirib boriladi.
“O‘zbek maktabi bitiruvchisining portreti” nima?
Ta’lim sifatini oshirish bo‘yicha ishlar Prezident tomonidan belgilangan “o‘zbek maktabi bitiruvchisining portreti”ga tayangan holda olib borilishi ko‘zda tutilmoqda.
Bitiruvchi qanday bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi kerak?
Yangi yondashuvda maktab o‘quvchisiga faqat ma’lum fanlarni o‘rgatish emas, balki maktabni bitirayotgan yosh qanday bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarga ega bo‘lishi kerakligini aniq belgilash muhim ahamiyat kasb etadi.
Shunga mos ravishda o‘quv dasturlari, metodikalar va ta’lim jarayonlari shakllantirilishi ko‘zda tutilmoqda.
Prezident Administratsiyasi yangi tizimni ishlab chiqadi
Ta’lim tizimini qayta tashkil etish faqat ikkita tuzilmani birlashtirish bilan cheklanib qolmaydi.
Prezident Administratsiyasi va uning huzurida tashkil etiladigan alohida ishchi guruh yangi vazirlik faoliyatining tashkiliy asoslarini ishlab chiqishi ko‘zda tutilgan.
Ta’lim islohotining umumiy strategiyasi belgilanadi
Ishchi guruh:
-
yangi vazirlik tuzilmasini ishlab chiqadi;
-
mavjud ish jarayonlarini qayta ko‘rib chiqadi;
-
jarayonlarni takomillashtirish bo‘yicha takliflar tayyorlaydi;
-
ta’lim islohotining umumiy strategiyasini belgilaydi.
Bu orqali ta’lim tizimida faqat tashkiliy emas, boshqaruv va mazmun jihatidan ham o‘zgarishlar amalga oshirilishi kutilmoqda.
Oliy ta’limda davlat aralashuvi qisqartiriladi
Islohotlarning eng muhim yo‘nalishlaridan biri oliy ta’lim tizimiga tegishli.
Oliy ta’lim muassasalari faoliyatiga davlat aralashuvini keskin qisqartirish va universitetlarning mustaqilligini kengaytirish ko‘zda tutilmoqda.
OTMlarga ko‘proq mustaqillik beriladi
Yangi yondashuv oliygohlarga o‘z faoliyatini mustaqil tashkil qilish uchun kengroq imkoniyat yaratishga qaratilgan.
Bu universitetlar o‘rtasida ta’lim sifati, ilmiy faoliyat va talabalarni jalb qilish bo‘yicha raqobatni kuchaytirishi mumkin.
Nodavlat universitetlarga ham imkoniyatlar kengaytiriladi
Ta’lim islohotining yana bir muhim jihati — nodavlat sektor uchun imkoniyatlarni kengaytirish.
Universitetlar o‘rtasida erkin raqobat kuchayadi
Qaysi oliygoh sifatli ta’lim berayotgani faqat davlat tomonidan berilgan baho bilan emas, balki erkin raqobat va bozor talabi orqali ham namoyon bo‘lishi ko‘zda tutilmoqda.
Natijada davlat va nodavlat OTMlar talabalar uchun raqobatlashadi. Abituriyent esa ta’lim sifati, professor-o‘qituvchilar, sharoitlar, o‘qish narxi va kelajakdagi imkoniyatlarni hisobga olgan holda universitet tanlash imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Ta’limdagi yangi islohotlarning asosiy maqsadi nima?
Umuman olganda, yangi tizim ta’limni boshqarish va ta’lim sifatini rivojlantirish vazifalarini yanada aniq taqsimlashga qaratilgan.
Bunda maktabgacha ta’limdan oliy ta’limgacha bo‘lgan jarayonning uzviyligini ta’minlash, o‘quv dasturlarini natijaga yo‘naltirish, universitetlar mustaqilligini oshirish hamda davlat va nodavlat ta’lim muassasalari o‘rtasida sog‘lom raqobatni shakllantirish muhim yo‘nalishlar sifatida belgilanmoqda.
Xulosa
O‘zbekistonda rejalashtirilayotgan ta’lim islohotlari tizimni boshqarishdan tortib ta’lim mazmunigacha bo‘lgan qator yo‘nalishlarni qamrab oladi.
Ta’lim va ilm-fan vazirligining tashkil etilishi, Ta’lim sifatini ta’minlash milliy agentligining yangi vazifalari, “o‘zbek maktabi bitiruvchisining portreti”, OTMlar mustaqilligining kengaytirilishi hamda nodavlat sektor uchun yangi imkoniyatlar ta’lim tizimida sezilarli o‘zgarishlarga olib kelishi kutilmoqda.
